Wcześniejsze

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006

Naqlun - Polska Misja Archeologiczna w Naqlun

NAQLUN

Polska Misja Archeologiczna w Naqlun

Kierownik Misji: prof. dr hab. Włodzimierz Godlewski

Instytucje uczestniczące w projekcie: Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW; Instytut Archeologii UW – Zakład Archeologii Egiptu i Nubii; Muzeum Islamu w Berlinie; Francuski Instytut Archeologii Orientalnej w Kairze.

Okres prac wykopaliskowych: 17.09.-5.11.2010

 

            Misja Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego kontynuowała badania centralnego zespołu budowli klasztornych na komie A - budowli AA i Budowli J oddzielonych od siebie ulicą biegnącą ze wschodu na zachód – S.1 (S.4) (Fig. 1).

Fig. 1. Budowla J i Budowla AA.40.6. Plan (archiwum PCMA. S. Maślak).

 

Budowla J – duża parterowa budowla (Fig. 1), wzniesiona na skalnym plateau z cegły suszonej, składająca się oryginalnie z dwupomieszczeniowych segmentów mieszkalnych dostępnych z ulicy S.1 (sale BJ.2-9) oraz pomieszczenia południowego znacznie większego (BJ.10) zapewne pełniącego funkcję społeczną (Fig. 2). Południowo-zachodnia część budowli nadal pozostaje nieodsłonięta. Budowla była częściowo odsłaniana w sezonie ubiegłym (2009), ale zasadnicze badania nad oryginalną fazą jej funkcjonowania przeprowadzono w 2010 roku. Nadal nie mamy dostatecznego materiału aby precyzyjnie określić czas jej powstania. Jest ona niewątpliwie bliska chronologicznie Budowli A – masywnej wieży, oraz północnej części Budowli AA (30.1-4) których powstanie jest wiązane z początkiem VI wieku najpóźniej. Budowla J jest zapewne nieznacznie późniejsza, ale wzniesiono ją w bardzo podobnej technice budowlanej (układ krzyżowy w licu ścian) ale ze znacznie mniejszych wymiarowo cegieł. Wczesna moneta Justyniana znaleziona w kontekście fundowania północnej ściany BJ przemawia za początkiem VI wieku ale nadal potrzebne jest szersze rozpoznanie, jest ono możliwe nadal w południowej części budowli. Nie ulega wątpliwości, że segmenty dwu-pokojowe budowli były pomieszczeniami mieszkalnymi z dobrymi posadzkami z zaprawy wapiennej jak również z wapiennymi tynkami na ścianach pomieszczeń. Pomieszczenia były wyposażone w duże nisze w ścianach – 2 lub 3 w każdym z pomieszczeń – zwieńczone półkolistymi sklepieniami. Stropy pomieszczeń były najprawdopodobniej drewniane.

            Budowla J uległa poważnemu zniszczeniu, szczególnie wyraziście widocznemu w części południowej i następnie ściany budowli zostały odbudowane w nowej technice budowlanej charakteryzującej się warstwami cegieł kładzionych przemiennie rolką i wozówką. Zamurowano również wejścia od ulicy S.1 i najprawdopodobniej skomunikowano całą budowle z innymi pomieszczeniami wzniesionymi w tym samym czasie po jej południowej stronie na znacznie podwyższonym poziomie skały wapiennej plateau. Przebudowano również wnętrze budowli – powstały zespoły czteropokojowe, z których zespół południowy (BJ.6-9), dostępny od południa, był ważnym mieszkaniem klasztornym, wyposażonym w brązowy polikandylion (Fig. 10) oraz brązową lampę montowaną na kandelabrze (Fig. 9), brązowe lustro ścienne oraz szkatułę z której pozostały jedynie okucia brązowe. Obiekty te zostały odsłonięte w 2009 roku ale były konserwowane w bieżącym sezonie. Osoba zamieszkująca ten segment pełniła zapewne ważną funkcję w klasztorze czego dowodem może być liczny zespół dinarów abbasydzkich i aghlabidów z Północnej Afryki (współczesna Tunezja) odsłoniętych w 2009 roku a czyszczonych i opracowywanych w 2010.

Budowla J, podobnie jak cała zabudowa centralnej części klasztoru została zniszczona wielkim pożarem, który całkowicie przepalił ściany pomieszczeń i spowodował ich gwałtowne zawalenie się, co doprowadziło do opuszczenia tej części klasztoru zapewne w połowie X wieku. Najliczniejsza grupa dinarów z pomieszczenia BJ.07 jest datowana na okres panowania kalifa Muqtadira (902-932).

 

Fig. 2. Budowla J. Pomieszczenia 10 i 9 – widok od zachodu (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

Fig. 3. Budowla J. Pomieszczenie 10. profil S – nawarstwienie popiołów i spalenizny we wnętrzu pomieszczenia (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

BUDOWLA AA – położona po północnej stronie ulicy S.1 jest rozległą budowlą wzniesioną w dwóch fazach. Budowla AA.30.1-4 powstała najprawdopodobniej na przełomie V i VI wieku i była związana funkcjonalnie z wieżą (Budowla A). Budowla AA.40.1-6, dobudowana do południowej fasady wcześniejszej budowli AA, została wzniesiona najprawdopodobniej w VIII wieku, w tym samym okresie w którym przebudowywano Budowlę J co sugeruje jednorodna technika wznoszenia ścian w częściach przebudowywanych. W sezonie 2010 odsłaniano południowo zachodnia część kompleksu – AA.40.6 – wyodrębniony zespół dwu sal, westybulu i pomieszczenia kwadratowego, dostępny bezpośrednio z ulicy S.1 (Fig. 1). Było to również pomieszczenie mieszkalne, z wapienną podłogą i wapiennymi tynkami na ścianach, zapewne pokrytymi w górnych partiach malowidłami, sądząc na podstawie fragmentów tynków znalezionych w spalonym zasypie kwadratowego pomieszczenia z figuralnymi przedstawieniami oraz fragmentami tekstów – zapewne legend - towarzyszących malowidłom. Pomieszczenia zostały zniszczone pożarem datowanym na połowę X wieku. Znalezione naczynia i fragmenty ceramiki w zagruzowaniu AA.40.6 korespondują chronologicznie z horyzontem wyznaczanym przez dinary z BJ.07 i pochodzą niewątpliwie z ostatniego okresu funkcjonowania budowli.

            W zagruzowaniu Budowli J odsłonięto trzy dalsze fragmenty wapiennych stel nagrobnych, o charakterystycznej dekoracji – krzyż we wnętrzu aediculi (Fig. 4). Zapewne podobnie jak i stela Tomasza odsłonięta w 2009 roku w podłodze pomieszczenia BJ.8 były one użyte wtórnie w kamiennej posadzce BJ.10 . Są to stele wiązane z Cmentarzem C w zachodniej części klasztornego kompleksu w Naqlun. Zniszczenie jego nagrobków jest wstępnie datowane na VIII wiek.

Fig. 4. Dolna część steli grobowej (nd.10.095) z Cmentarza C (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

CMENTARZ A – na terenie zniszczonej i opuszczonej zabudowy klasztornej od końca XI wieku chowano zmarłych chrześcijan z okolicznych miejscowości – dzieci, kobiety i mężczyzn. Również na terenie południowej części Budowli J jak i Budowli AA.40.6 rozciągał się cmentarz (Fig. 5). W sezonie 2010 odsłonięto 43 pochówki, zapewne z XII i XIII wieku. Ta część cmentarza, z kilkoma dobrze zachowanymi prostokątnymi nagrobkami (Fig. 6), została poważnie zniszczona spływającą wodą, co spowodowało całkowite zniszczenie: mat okrywających trumny, drewnianych trumien oraz tkanin pogrzebowych (całuny) jak i szat osób zmarłych. Zachowały się jedynie szkielety zmarłych, biżuteria oraz naczynia szklane (Fig. 7) i glazurowane (Fig. 8) wkładane zmarłym do trumien wypełnione olejkami aromatycznymi.

W sezonie 2010 kontynuowano studia nad wcześniej odsłoniętymi obiektami: monetami (G. Helmecke); tekstami arabskimi (Ch. Gaubert); tekstami na naczyniach (T. Derda); szkłem (M. Mossakowska-Gaubert), drewnem (I. Zych) i ceramiką (K. Danys-Lasek). Badania antropologiczne prowadziła M. Ożarek.

 

Fig. 5. Cmentarz A. Sektor badany w sezonie 2010. Plan (archiwum PCMA. S. Maślak).

 

Fig. 6. Cmentarz A Grób T.422 widok od wschodu (archiwum, PCMA. W. Godlewski).

 

Fig. 7. Flakon, szkło (nd.10.054) z grobu T.458 (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

 Fig. 8. Misa glazurowana (nd.10.011) z grobu T.440 (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

KONSERWACJA – obiekty brązowe – lampa montowana na kandelabrze (Fig. 9) oraz polikandylion z łańcuchami (Fig. 10-11) – oświetlenie pomieszczenia BJ.07 odsłonięte w 2009 roku, zostały oczyszczone i zakonserwowane przez Władysława Wekera. Obiekty te są znakomitym przykładem metalowych wyrobów oświetleniowych datowanych kontekstem archeologicznym na VIII-IX wiek. Zostały one zniszczone w trakcie pożaru całej centralnej zabudowy klasztoru w połowie X wieku.

Fig. 9. Lampa (nd.09. 532). po konserwacji (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

Fig. 10. Polikandylion (nd.09. 530), po konserwacji (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

Fig. 11. Łańcuchy polikandylionu (nd.09.530), po konserwacji (archiwum PCMA. W. Godlewski).

 

 

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. Barbara Czaja-Szewczak konserwator tkanin Muzeum Narodowe w Wilanowie
2. Katarzyna Danys-Lasek ceramolog Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW
3. dr Christian Gaubert arabista Francuski Instytut Archeologii Orientalnej, Kair
4. prof. dr hab. Włodzimierz Godlewski archelog, kierownik misji Instytut Archeologii UW
5. dr Gizela Helmecke arabista, historyk sztuki Muzeum Islamu, Berlin
6. Łukasz Krupski archeolog
7. Szymon Maślak archeolog Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW
8. dr Maria Mossakowska-Gaubert archeolog Francuski Instytut Archeologii Orientalnej, Kair
9. Marzena AnnaOżarek antropolog Instytut Archeologii UW
10. Władysław Weker konserwator Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie
11. Iwona Zych archeolog Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW
12. Larysa Gidzińska studentka archeologii Instytut Archeologii UW
13. Amal SalahMahmoud Sayed Ahmed Al Sharif inspektor SCA w Fayum
14. Ibrahim el Ragab inspektor SCA w Fayum

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014
Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl