Wcześniejsze

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006

Wyspa Jawgul - Ekspedycja UAM do Sudanu

Beata Drzewiecka
Mariusz Drzewiecki

Ekspedycja UAM do Sudanu 2013
W dniu 9 marca 2013 roku wrócili z Sudanu uczestnicy ekspedycji naukowo-dydaktycznej. Studenci oraz pracownicy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) spędzili w Afryce prawie dwa miesiące (19.01–9.03.2013). Wyjazd był możliwy dzięki podpisanej w 2011 roku przez UAM umowie o współpracę z Sudańską Służbą Starożytności (National Corporation for Antiquities and Museums of Sudan, w skrócie NCAM).
W skład zespołu wchodzili archeolodzy, arabiści oraz etnolog (łącznie 9 osób, w tym 3 pracowników naukowych i 5 studentów oraz inspektor NCAM). Ze względów politycznych, prace planowane na wyspie Sabnas zostały przeniesiona na wyspę Jawgul, w rejonie III Katarakty Nilu. Władze sudańskie w ramach projektów rozwoju gospodarczego rozpoczęły budowę hydroelektrowni w miejscowości Kadźbar. Za kilka lat stanie w tym miejscu gigantyczna zapora wodna, która spiętrzy wody Nilu. Powstanie sztuczny zbiornik wodny. Będzie on obejmował obszar całej III Katarakty. Pod wodą znajdą się liczne wioski. Zalane zostaną pola uprawne, wyspy i wszystko, co się na tych terenach znajduje, łącznie z ogromną liczbą stanowisk archeologicznych.
Jawgul jest niewielką, sezonową wyspą (19°57'15.56"N 30°21'16.37"E), długą na około 1,8 km i szeroką na około 350 m (luty 2013 roku). W czasie naszej zimy, poziom Nilu w Sudanie jest niski i na wyspę można przejść „suchą nogą”. Jednak latem, kiedy przychodzi coroczny wylew zaczyna kursować niewielki prom, a Jawgul na kilka miesięcy staje się wyspą.
Rejon ten zamieszkują Nubijczycy Mahas. Wzmianka o Mahas pojawia się w źródłach pisanych po raz pierwszy pod koniec XVI wieku. W średniowieczu tereny te wchodziły w skład królestw nubijskich. W lokalnej tradycji, przodkowie Mahas żyli w rejonie III Katarakty już w czasach egipskich faraonów.
Na wyspie znajdują się liczne pozostałości archeologiczne. Wschodnią część Jawgul zajmuje opuszczona, zrujnowana, średniowieczna osada. Widoczne tam są pozostałości kościoła, domów mieszkalnych oraz tak zwanych wież mieszkalnych czyli piętrowe, kamienno-ceglane budynki, zbudowane na szczytach wyniesień, z wejściem zlokalizowanym na poziomie pierwszego piętra (Fig. 1).

Fig 1. Ruiny średniowiecznej wieży mieszkalnej fot. A Misiurny

W centralnej i zachodniej części wyspy, znajduje się współczesna wioska, która powstała pomiędzy twierdzą (Fig. 2) a wieżą kamienno-ceglaną (obie budowle datowane na XVI-XIX wieku).

Fig. 2 Twierdza islamska fot. A. Misiurny

Forteca zbudowana w całości z mułu nilowego oraz kamieni zachowana jest w sposób niebywały. Najwyższa z jej wież ma obecnie 8m wysokości. Ludność miejscowa pamięta, iż w fortecy było więzienie. Wieża kamienno-ceglana z kolei nosi ślady poważnych zniszczeń i współczesnych reperacji. Według ludzi mieszkających na Jawgul została ona zbombardowana z pokładów brytyjskich parowców, które kursowały po Nilu w czasach rewolucji/powstania Mahdiego (koniec XIX wieku, tło akcji powieści Henryka Sienkiewicza W pustyni i w puszczy). Obecnie wieża została odbudowana i służy jako magazyn dla jednej z rodzin zamieszkującej wyspę.
Jawgul w przeszłości słynęło z bardzo dobrych szkół. Znajdują się tam pozostałości trzech szkół koranicznych, w których kształciła się większość starszych mieszkańców wyspy i okolic. Obecnie na lewym brzegu Nilu, na wysokości Jawgul, zbudowano szkołę podstawową, która przejęła tę rolę. Było to miejsce, w którym arabiści prowadzili warsztaty dla dzieci (Fig. 3).

Fig. 3 Warsztaty rysunkowe w szkole podstawowej fot. M. Sobczak

Uczniowie w czasie zajęć poznawali Polskę, rysowali swoją wieś, zabytki archeologiczne widoczne w okolicy i przedstawiali swój wymarzony zawód. Warsztaty przeprowadzono we wszystkich klasach oraz dodatkowo w sąsiadującym ze szkołą przedszkolu. Dzieci za udział otrzymywały niewielkie upominki w postaci przyborów szkolnych (zebranych w polskich szkołach) oraz zabawek (ufundowanych przez firmę Komputronik).
W trakcie warsztatów odbył się również turniej piłki nożnej na boisku szkolnym, a na zakończenie warsztatów zorganizowano wystawę wszystkich prac plastycznych. Odbyła się ona na dziedzińcu szkoły, a zaproszono na nią wszystkich mieszkańcy Jawgul i okolic (Fig. 4).

Fig. 4 Wystawa prac rysunkowych na zakończenie warsztatów w szkole podstawowej fot. M. Sobczak


Po zakończeniu prac terenowych archeolodzy przeprowadzili warsztaty z teorii oraz metod badań krajobrazu w archeologii dla pracowników NCAM. W trakcie 4-dniowych zajęć Sudańczycy poznali podstawy obsługi takich urządzeń, jak GPS czy tachimetr elektroniczny (Fig. 5).

Fig. 5 Nauka obsługi tachimetru elektronicznego fot. A. Misiurny

Dowiedzieli się również jak dane z takich pomiarów wykorzystać w dalszych analizach i interpretacjach w środowisku Geograficznych Systemów Informacji (Fig. 6).

Fig. 6 Wykład prof. Rączkowskiego w czasie warsztatów fot. A. Misiurny


Projekt badań etnoarcheologicznych został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2012/05/N/HS3/01164. Prace arabistów są finansowane przez UAM oraz sponsorów prywatnych. Warsztaty w NCAM są finansowane przez UAM oraz NCAM.
Zapraszam na stronę internetową projektu: www.sudan.archeo.edu.pl

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. prof. Włodzimierz Rączkowski archeolog UAM
2. dr Mariusz Drzewiecki archeolog UAM
3. dr Piotr Maliński etnolog freelance
4. Beata Drzewiecka arabistka studenta UAM
5. Marta Sobczak arabistka studentka UAM
6. Przemysław Rutkowski arabista student UAM
7. Magdalena Brzezińska archeolog studentka UAM
8. Aleksander Misiurny archeolog student UAM
9. Mohmmaed Alsheikh Abdallah inspektor National Corporation for Antiquities and Museums of Sudan

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014
Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl